De foodsector heeft geen tekort aan duurzaamheidsambities. Doelstellingen voor 2030 en 2050 zijn er volop, net als rapporten, strategieën en beleidsplannen. Toch blijkt de stap van ambitie naar actie vaak lastig. Niet omdat bedrijven de noodzaak niet zien, maar omdat ze worstelen met de complexiteit van verandering.

In deze aflevering van EFMI Breinbrekers vertelt Melissa Minguez Garcia, oprichter van Future Food Matters en EFMI-alumna, in gesprek met retailjournalist Peter Garstenveld waarom veel organisaties vastlopen tussen urgentie en uitvoering. Volgens haar ligt de sleutel niet in nóg meer plannen, maar in het maken van scherpe keuzes, het stellen van duidelijke prioriteiten en het durven zetten van de eerste stap.

Een gesprek over transitiechaos, duurzaamheid als businessvraagstuk en het belang van executiekracht.

Over EFMI Breinbrekers
In de podcastserie EFMI Breinbrekers gaat retailjournalist Peter Garstenveld in gesprek met toonaangevende professionals uit de foodsector. Stuk voor stuk zijn het alumni of deelnemers van de ⁠⁠⁠Executive MBA voor Foodprofessionals⁠⁠⁠ van EFMI Business School – leiders met visie en ervaring, die midden in de dynamiek van de sector staan.

Je kunt het volledige interview via onderstaande Soundcloud-player beluisteren of via jouw favoriete podcast-app (Apple Podcast / Spotify / Pocket Cast):

Liever lezen dan luisteren? Hieronder is het interview in tekst uitgewerkt:

“Duurzaam is geen probleem in visie, maar in uitvoering”

De Nederlandse foodretail en industrie staat op een kruispunt. De ambities zijn torenhoog, de rapporten staan vol goedbedoelde duurzaamheid, maar op de werkvloer en in het schap verandert er weinig of zijn de veranderingen traag. Melissa Minguez Garcia (Future Food Matters) analyseert de kloof tussen droom en daad. Haar harde en pragmatische les: “We hebben geen gebrek aan visie, maar aan executiekracht. Zet de eerste stap.”

Het is de grote paradox van de economie op duurzame leest: we weten precies waar we heen moeten, maar we lijken de voeten niet van de vloer te krijgen. In de boardrooms van de grote foodretailers en A-merken is duurzaamheid het gesprek van de dag, noemt het de ‘licence to operate’ geworden. Of het nu gaat om de eiwittransitie, het terugdringen van plastic verpakkingen of het reduceren van de CO2-voetafdruk in de keten, de doelstellingen voor 2030 en 2050 staan in marmer gebeiteld. Maar wie door de brij van woorden in jaarverslagen heen kijkt, ziet een sector die worstelt.

Melissa Minguez Garcia, strategisch adviseur bij én oprichter van Future Food Matters, constateert dit dagelijks in haar praktijk. Volgens haar is er een fundamenteel verschil tussen het erkennen van de noodzaak en het navigeren door de ‘chaos’ die verandering teweegbrengt. “Bedrijven zien dat duurzaamheid hand in hand gaat met toekomstbestendigheid,” observeert ze. “Maar de enorme hoeveelheid informatie, regelgeving en maatschappelijke druk die op hen afkomt, overweldigt ze. In dat spanningsveld tussen de gevoelde urgentie en het onvermogen om vaart te maken, echt te beginnen ligt de kern van het probleem.”

Calorieën goedkoop naar consument

Het is begrijpelijk waarom de voedselsector zo traag beweegt: al decennia is het mantra: schaal, efficiëntie en prijs. Het Nederlandse voedselsysteem is een wonder van logistieke optimalisatie, ontworpen om calorieën zo goedkoop en betrouwbaar mogelijk bij de consument te krijgen. Minguez Garcia stelt vast dat dit succes uit het verleden nu een van de grootste drempels opwerpt voor de toekomst. “Het huidige systeem is ontworpen voor volume en prijs, niet voor duurzaamheid,” analyseert ze nuchter. Wanneer een organisatie die volledig is ingericht op ‘meer voor minder’ plotseling moet sturen op ‘beter voor meer’, ontstaat er kortsluiting. Het is niet alleen een logistiek probleem, maar een organisatorisch psychologisch probleem. Bestuurders zijn getraind in optimalisatie van het systeem, terwijl de duurzaamheidstransitie vraagt om systeemverandering.

Deze verandering brengt wat Minguez Garcia “transitiechaos” noemt. Bedrijven weten dat ze weg moeten bij hun huidige model, maar waar naartoe is nog in nevelen gehuld. Definities van wat ‘duurzaam’ precies is, lopen uiteen. Moeten we eerst focussen op regeneratieve landbouw, of op het herontwerpen van de verpakking? Is biodiversiteit belangrijker dan de water-voetafdruk? De hoeveelheid thema’s is overweldigend, en bij gebrek aan een duidelijke pikorde kiezen veel bedrijven voor de veiligste weg: wachten en polderen.

Minguez Garcia is in dit kader klassieke consultant die enkel dikke rapporten schrijft. Haar wortels liggen in de creatieve sector, een achtergrond die haar een uniek perspectief geeft op de starre voedselwereld. Na haar studie Visual Art & Design, waar ze leerde hoe designmanagement en alternatieve materialen impact kunnen maken, belandde ze in de commerciële wereld. Haar tijd bij Tony’s Chocolonely was vormend. Daar zag ze dat een ‘impactbedrijf’ ook gewoon financieel gezond moet zijn om te overleven, met winst als middel om de missie te versterken. Ze verliet het bedrijf toen het volwassen werd. “Ik merkte dat ik het meest op mijn plek ben in de fase waarin je iets opbouwt en verandering in gang zet. Toen het bedrijf verder groeide, voelde het voor mij als een natuurlijk moment om een volgende stap te zetten: mijn commerciële ervaring en mijn achtergrond in duurzaamheid sterker met elkaar verbinden en me inzetten voor een eerlijker en duurzamer voedselsysteem.  Dit persoonlijke inzicht vertaalt ze nu naar haar klanten. Ze omschrijft zichzelf daarbij als een “idealist met een realistische bril”. Dat betekent concreet: geen duurzaamheid zonder businesscase. “Uiteindelijk moet het ook financieel haalbaar zijn,” zegt ze. “Duurzaamheid heeft op zichzelf waarde, maar zonder een stevig businessverhaal is het lastig om echt beweging te creëren.” Door duurzaamheid te koppelen aan economische logica, krijgt ze ook de meest sceptische CFO’s mee. Er zijn meer voordelen. Bedrijven met ‘morele ambitie’ spreken de betere werknemers aan binnen een nieuwe generatie professionals.

Kiezen voor gerichte impact

De belangrijkste les die Minguez Garcia de sector voorhoudt, is helder: echte verandering vraagt om keuzes, je moet durven kiezen.  Veel foodbedrijven werken aan duurzaamheid, maar vaak in de vorm van meerdere losse initiatieven naast elkaar. Dat leidt tot fragmentatie: kleine initiatieven die op papier leuk staan, maar niet altijd het verschil maken op de plekken waar de impact het grootst is.. “Mijn aanpak begint daarom altijd bij een radicale prioritering. Je kunt niet op alles tegelijk sturen. Je moet bepalen waar jouw grootste impact zit en waar je het verschil kunt maken. Daar moet je kapitaal en aandacht op richten.” Dit vraagt om moed, want kiezen voor het één betekent expliciet niet kiezen voor het ander. In een sector die doodsbang is voor reputatieschade bij kritische stakeholders (zoals ngo’s of actiegroepen), is dit een zware opgave: ze zullen de keuzes niet altijd onderschrijven.

Naast prioriteiten stellen, het liefst zo concreet mogelijk, pleit ze voor een brede verankering. Duurzaamheid wordt nog te vaak weggezet bij een aparte ‘stafafdeling’ of een CSR-manager die ergens op een zijspoor zit. “Als de inkoper niet wordt afgerekend op duurzaamheid, maar alleen op de laagste inkoopprijs, dan verandert er onder de streep niets,” stelt ze. De transformatie moet tot in de haarvaten van de organisatie voelbaar zijn, van de directiekamer tot de vakkenvuller.

Een veelgehoord excuus in de sector is dat de consument er nog niet klaar voor is. “Wij willen wel, maar de klant koopt het niet,” is het standaardverhaal bij tegenvallende verkopen van duurzame innovaties. Minguez Garcia heeft onderbouwde kritiek op deze redenering. “Retailers en producenten bepalen wat er beschikbaar is in het schap. Daarmee sturen ze het gedrag van de consument veel meer dan ze willen toegeven,” zegt ze. De consument is een gewoontedier dat kiest binnen de kaders die hem worden aangeboden. Als 80% van het schap gevuld is met goedkoop vlees en promoties, is het niet verrassend dat de eiwittransitie traag verloopt. Tegelijkertijd ziet ze dat consumenten wel degelijk in beweging zijn en steeds bewuster kiezen, juist wanneer het aanbod dat ondersteunt. Gedrag ontstaat in die wisselwerking: wat beschikbaar is, beïnvloedt wat mensen kiezen en andersom. Daarom zijn concrete kaders belangrijk. In de zorgsector wordt bijvoorbeeld gewerkt met instrumenten zoals de Milieuthermometer Zorg (MTZ), die inkopers houvast geeft bij het maken van duurzamere keuzes: zij weten dat ze producten met specifieke keurmerken moeten inkopen om hun duurzaamheidspercentage te verhogen.

Een concreet voorbeeld is ook de discussie rondom hybride producten, producten die deels uit vlees en deels uit plantaardige eiwitten bestaan. Vanuit een puristisch standpunt is het ‘vlees noch vis’, en politiek gezien ligt het gevoelig. Er worden zelfs Kamervragen gesteld aan de rechterzijde: hebben burgers geen recht op echte hamburgers? Minguez Garcia pleit voor durf en het niet klakkeloos volgen van de meest dominante stemmen in het debat. “Hybride vlees is een manier om het systeem van binnenuit te veranderen zonder de massa van je te vervreemden. Het brengt vooruitgang en beweging in een discussie die te vaak stilvalt in tegenstellingen. Juist daarom moeten we dit omarmen.”

Durf te communiceren

Hoe vertel je dit verhaal aan de buitenwereld zonder in de valkuil van greenwashing te trappen? Volgens Minguez Garcia worstelen veel bedrijven met hun communicatie. Ze zijn ofwel te schreeuwerig over kleine successen, of ze zwijgen uit angst voor kritiek. Haar pleidooi is voor meer transparantie en dat mag best schuren. “Waarom zouden we consumenten niet veel eerlijker meenemen in de impact van ons assortiment?” zegt ze. “Je zou je zelfs een systeem kunnen voorstellen, zoals een soort Nutri-Score voor milieu-impact, om dat inzichtelijk te maken.” Tegelijkertijd ligt de oplossing voor haar nadrukkelijk niet op het schap zelf. “Het gaat erom dat je als bedrijf verantwoordelijkheid neemt voor het geheel en daar open over bent. Eerlijkheid over wat goed gaat, maar ook waar het nog schuurt.” Door die transparantie buiten het schap goed te organiseren, ontstaat er ruimte voor een eerlijker en volwassener gesprek. Zowel met de consument als in de keten wat minstens even belangrijk is. Dit vraagt om een kwetsbaarheid van bedrijven, maar het bouwt op de lange termijn een veel sterkere merkwaarde op. Authenticiteit is in de huidige economie de enige valuta die echt telt, zo kun je haar standpunt samenvatten.
De transformatie van de sector vraagt ook om nieuwe kennis. Minguez Garcia wijst op haar eigen ervaring bij de EFMI Business School als een cruciaal moment. Niet omdat ze daar leerde wat CO2 is, maar omdat ze daar leerde hoe de commerciële krachtenvelden in de retail écht werken. “Tijdens de opleiding leerde ik de taal van de sector spreken. Je begrijpt hoe category management werkt, hoe marges worden berekend en hoe de machtsverhoudingen tussen producent en retailer liggen.” Juist die kruisbestuiving is essentieel. Volgens Minguez Garcia is het tijd om duurzaamheid uit de hoek van de experts te halen en het midden in de business te zetten. We hebben behoefte aan commerciële directeuren die begrijpen hoe ze duurzaamheid kunnen integreren in hun businessmodel. Of nog beter van duurzaamheid het businessmodel weten te maken.  De tegenstelling tussen impact en rendement moet definitief worden doorbroken. In de visie van Minguez Garcia zijn het geen tegenpolen, maar communicerende vaten.

Als we tien jaar vooruitkijken, is één ding zeker: het huidige systeem is onhoudbaar. Grondstoffenschaarste, klimaatverandering en steeds strengere Europese wetgeving (zoals de CSRD) zullen de sector dwingen tot verandering. De vraag is wie er straks nog staat. “De winnaars van morgen zijn niet per se de grootste bedrijven met de diepste zakken,” voorspelt Minguez Garcia. “Het zijn de meest wendbare bedrijven. De organisaties die in staat zijn om complexe, abstracte vraagstukken razendsnel te vertalen naar concrete acties.” De tijd van de vijfjaarplannen is voorbij; de tijd van experimenteren, falen en weer opstaan is aangebroken. Haar afsluitende advies is bijna bedrieglijk simpel: “Begin gewoon en laat perfectie niet in de weg zitten van vooruitgang.” Het is een oproep tot actie die de kern raakt van de huidige impasse. De weg naar een duurzaam voedselsysteem ligt niet bezaaid met meer rapporten, maar met meer besluiten. Of het nu gaat om het veranderen van het inkoopbeleid, het herontwerpen van een verpakking of het introduceren van die hybride burger: elke stap telt, mits die stap gezet wordt vanuit een heldere strategische keuze.

De voedselindustrie heeft de kans om de architect te worden van een nieuw systeem, in plaats van het slachtoffer van een oud model. Melissa Minguez Garcia helpt die transitie richting te geven.”Iedere foodprofessional moet inzien dat hij of zij onderdeel is van het probleem, maar ook onderdeel van de oplossing. Hoeveel energie maak je daarmee niet los?”

Andere afleveringen van EFMI Breinbrekers:

• EFMI Breinbrekers – Afl. 9 – Gerard Verweij (Hillfresh)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 8 – Albert Ras (Sea Fresh Retail)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 7 – Sharon ten Berge (Pandriks)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 6 – Marc Krukkert (Welkoop)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 5 – Johan Veld (TastyBasics)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 4 – Carola Hundling (PepsiCo)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 3 – Jeroen Molenaar (Crest Suikerwerken)

• EFMI Breinbrekers – Afl. 2 – Arjan Dijk (Oliehoorn)

Over EFMI Breinbrekers

In de podcastserie EFMI Breinbrekers gaat retailjournalist Peter Garstenveld in gesprek met toonaangevende professionals uit de foodsector. Stuk voor stuk zijn het alumni of deelnemers van de ⁠⁠⁠Executive MBA voor Foodprofessionals⁠⁠⁠ van EFMI Business School – leiders met visie en ervaring, die midden in de dynamiek van de sector staan.

In elke aflevering duiken we samen met onze gasten in de grote vragen van vandaag én morgen: hoe ga je om met toenemende complexiteit in de keten? Welke rol speelt technologie, duurzaamheid of veranderend consumentengedrag? En welke strategische keuzes maken de koplopers van nu?

De podcasts bieden niet alleen inspiratie en verdieping, maar ook praktische inzichten voor iedereen die werkzaam is in food & retail. Elke maand een nieuw brein, een nieuw gesprek, een nieuwe kijk op de toekomst van de foodsector.